وظيفه و نقش مردم در انتخابات از ديدگاه امام خميني (ره):

الف: شركت فعالانه در انتخابات:

حضرت امام (ره) همه آحاد ملت را به شركت در انتخابات فرا مي خوانند:

«وصيت من به ملت شريف آن است كه در تمامي انتخابات چه انتخابات رئيس جمهور و چه نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و . . . در صحنه باشند و اشخاصي را كه انتخاب مي كنند روي ضوابطي باشد كه اعتبار مي شود . عدم دخالت مردم، از مراجع و علماء بزرگ تا طبقه بازاري و كشاورز و كارگر و كارمند، همه و همه مسؤول سرنوشت كشور و اسلام مي باشند، چه در نسل حاضر و چه در نسلهاي آينده، و چه بسا كه در بعض مقاطع عدم حضور و مسامحه گناهي باشد كه در راس گناهان كبيره است . پس علاج واقعه را قبل از وقوع بايد كرد و الا كار از دست همه خارج خواهد شد و اين حقيقتي است كه بعد از مشروطه لمس نموده ايد و نموده ايم . چه علاجي بالاتر و والاتر از آن نيست كه ملت در سرتاسر كشور در

كارهائي كه محول به اوست بر طبق ضوابط اسلامي و قانون اساسي انجام دهد .» ⁽⁵⁾

پس همه اقشار ملت در سرنوشت كشور اسلامي خود مسؤول هستند . و لذا همه بايد شركت در انتخابات را بعنوان يك وظيفه شرعي و قانوني خود بدانيم و بدون هيچگونه درنگ و مسامحه اي در صحنه هاي حساس انقلاب حضور فعال داشته باشيم و بدانيم كه اگر به خاطر عدم حضور ما در سرنوشت جامعه، ضربه اي به انقلاب وارد شود همه ملت در پيشگاه خداوند و شهداي عزيز مسؤول خواهند بود . حضرت امام (ره) در اين زمينه چنين مي فرمايد:

«اگر خداي نخواسته بر اسلام يا كشور اسلامي از ناحيه عدم دخالت در سرنوشت جامعه لطمه و صدمه اي وارد شود، يك يك تمام ملت در پيشگاه خداي قهار توانا مسؤول خواهيم بود و نسل هاي آينده كه ممكن است از كناره گيري هاي كنوني مورد هزار گونه تجاوز واقع شوند ما را نبخشند . يكي از وظايف مهم شرعي و عقلي ما براي حفظ اسلام و مصالح كشور حضور در حوزه هاي انتخابيه و راي دادن به نمايندگان صالح و كاردان و مطلع بر اوضاع سياسي جهان و ساير چيزهايي كه كشور به آنها احتياج دارد مي باشد و مجلس محتاج به متخصصين رشته هاي مختلفي است كه كشور احتياج به آنها دارد . 

و در اصل ششم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران چنين آمده است:

«در جمهوري اسلامي ايران امور كشور بايد به اتكاء آراء عمومي اداره شود، از انتخابات، انتخابات رئيس جمهور، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، اعضاي شوراي اسلامي و نظاير اينها يا از همه پرسي در مواردي كه در اصول ديگر اين قانون معين مي گردد .» 

پس نقش حضور مردم در سرنوشت جامعه امري روشن و واضح است و در جمهوري اسلامي ايران اداره امور كشور به عهده خود مردم مي باشد كه از طريق برگزاري انتخابات اين مسؤوليت را به افراد واجد شرايط واگذار مي كنند . و شكي نيست كه هر فرد مسلماني نسبت به سرنوشت اداره امور جامعه اش احساس مسؤوليت دارد . و همه اقشار مختلف مردم در انتخابات سرنوشت ساز مجلس شوراي اسلامي حضور فعال خواهند داشت . و انقلاب متعلق به همه اقشار مردم مي باشد و همه در انقلاب سهيم هستند و مردم فهيم و آگاه كشور اسلامي ايران نسبت به سرنوشت كشورشان بي تفاوت نخواهند بود .

حضرت امام (ره) در اين زمينه مي فرمايد:

«همانطوري كه هر آدمي خودش را موظف مي داند كه بچه خودش را، اطفال خودش را اداره كند . . . اين احساس بايد در ما پيدا بشود كه اين مملكت عائله ما هستند و خانه ماست . . . صاحبخانه هم يكي نيست، دو تا نيست، همه اند . . . همه كشور مال همه است .» 

ب: مشورت كردن:

مشورت از دستورات اسلامي است و خداوند مؤمنين را به مشورت فرا خوانده و مي فرمايد:

«و امرهم شوري بينهم »و در جاي ديگر مي فرمايد: «وشاورهم في الامر»  و در روايات متعددي بر اهميت مشورت تاكيد شده است . تا جايي كه حضرت اميرالمؤمنين علي عليه السلام در وصيت خود چنين مي فرمايد: «اضمم آراء الرجال بعضها الي بعض ثم اقربها الي الصواب و ابعدها من الارتياب » يعني نظريات صاحبان راي را جمع آوري كن و سپس نزديكترين آن را به صواب و دورترين آن را از شك انتخاب كن .

ما از آيات و روايات اصل لزوم مشورت را استفاده مي كنيم . از آنجا كه مجلس از اهميت والايي برخوردار است و تصميمات مجلس شوراي اسلامي در امور كشور نقش بسزايي دارند لذا ما براي اينكه كانديداي اصلح را انتخاب كنيم با افراد مورد اطمينان مشورت كنيم و همه امور و مصالح كشور را در نظر گرفته و بعد خودمان تصميم بگيريم كه به چه كسي راي بدهيم . در اين مورد حضرت امام (ره) وظيفه همگان را روشن مي كند:

«در تعيين رئيس جمهوري و وكلاء مجلس با طبقه تحصيل كرده متعهد و روشن فكر با اطلاع از مجاري امور و غير وابسته به كشورهاي قدرتمند استثمارگر، و اشتهار به تقوي و تعهد به اسلام و جمهوري اسلامي مشورت كرده، و يا علماء و روحانيون با تقوي و متعهد به جمهوري اسلامي مشورت نموده (نمائيد) .» ⁽¹²⁾

پس بنابراين مردم مؤمن و انقلابي ما براي انتخاب نماينده خود با افراد مؤمن و متعهد كه مورد اعتمادشان هست مشورت مي نمايند و در مقام مشورت كسي حق ندارد كه راي و نظر خود را بر ديگران تحميل كند . مردم ما در انتخاب وكلاء خود كاملا آزاد هستند و خودشان طبق معيار و ضوابطي كه معين شده نامزدهاي انتخاباتي را شناسايي نموده و به شخص مورد نظرشان راي خواهند داد .

ج: انتخاب اصلح:

با توجه به اين اصل كلي كه مسؤوليت ها بايد در دست صالح ترين افراد باشد مردم نبايد بي توجه از كنار اين مساله بگذرند بلكه وظيفه دارند از روي آگاهي و شناخت كامل شايسته ترين فرد را انتخاب كنند .

مرحوم علامه اميني دركتاب الغدير مي فرمايد، ابن عباس از رسول خدا چنين نقل مي كند: «من استعمل عاملا من المسلمين و هو يعلم ان فيهم اولي بذلك منه و اعلم بكتاب الله و سنة نبيه فقد خان الله و رسوله و جميع المسلمين .»

يعني: هر كس از مسلمانان عاملي (كارگزاري) را بر سر كار بياورد - و به او مسئووليت بدهد - در حالي كه مي داند در بين مسلمانان فردي وجود دارد كه او براي اين كار سزاوارتر است و به كتاب و سنت پيامبر - صلي الله عليه و آله - آشناتر است آن كس به خدا و رسول خدا - صلي الله عليه و آله - و جميع مسلمين خيانت كرده است .

بنابراين بر افراد جامعه اسلامي لازم است تا ويژگيهاي افراد را بررسي نمايند و از بين آنها بهترين و شايسته ترين فرد را براي تصدي امور و كارگزاري نظام اسلامي انتخاب كنند .

حضرت امام خميني (ره) معنا و معيار اصلح را چنين بيان مي فرمايد: «اگر (انتخاب اصلح) براي خودتان باشد شيطاني است و اما اگر انتخاب اصلح براي مسلمانهاست، كي و از كجاست، مطرح نيست، از هر گروهي باشد، حزب باشد، يا غير حزب، نه حزب اسباب اين شود كه غير آن فاسد و نه صد در صد حزبي بودن باعث صلاح آنهاست . و انتخاب اصلح براي مسلمين يعني انتخاب فردي كه تعهد به اسلام و حيثيت آن داشته باشد و همه چيز را بفهمد و چون در مجلس اسلام تنها كافي نيست بلكه بايد مسلماني باشد كه احتياجات مملكت را بشناسد و سياست را بفهمد و مطلع به مصالح و مفاسد كشور باشد و ممكن است به شما و گروه شما هم مربوط نباشد، كه اگر اصلح را انتخاب كرديد، كاري اسلامي مي كنيد و اين يك محكي است براي خودتان كه تشخيص بدهيد انتخاب براي اسلام است يا براي صلاح خودتان . اميدوارم كه تا آخر هم اينطور باشد و هر دوره انتخابات بهتر انجام شود . و اين مساله، مساله شخصي نيست بلكه براي اسلام و از امور مهمه است .»

و در جايي ديگر حضرت امام (ره) ملاك و معيار انتخاب اصلح را براي مردم چنين بيان مي كند: «اشخاصي را انتخاب كنيم كه از هر جهت صالح باشند . مسلمان بودن تنها فايده اي ندارد، بايد جمهوري اسلامي را قبول داشته باشد و از مسائل روز اطلاع داشته باشد . سعي كنيد مثل مرحوم مدرس را انتخاب كنيد . كساني را كه انتخاب مي كنيد بايد مسائل را تشخيص دهند، نه از افرادي باشند كه اگر قدرت ديگري تشري زد بترسند، بايد بايستند و مقابله كنند .»